Izložbena delatnost

U toku svog višedecenijskog rada Zavičajni muzej Knjaževac realizovao je više od stotinu izložbi. U početku su to bile izložbe posvećene određenim temama ili važnim događajima iz istorije poput: „60 godina KPJ-SKJ, sindikata, i SKOJ-a“ 1979. godine, „30 godina samoupravljanja“ 1980. godine, „Ko zna bolje široko mu polje 1787 - 1987“ – povodom 200-te godišnjice od rođenja Vuka Karadžića, „...Izgurasmo, odolesmo, prosijasmo, otrajasmo..“ 1988. godine, izložbe povodom realizacije projekta izrade monografije „Knjaževac i knjaževačko područje“, „Vek štampe u Timočkoj krajini 1889-1989“ i dr. Ove velike izložbe su uglavnom realizovane u holu Doma kulture obzirom da Zavičajni muzej Knjaževac do otvaranja Muzeja grada nije imao izložbeni-galerijski prostor.

Realizovan je i veliki broj izložbi posvećen zavičajnim temama poput izložbi: „Dvopređne čarape Timoka“ 1985. godine, „Kulturno blago knjaževačkog kraja“, 1991. godine, „Srednjevekovni nakit Timoka“, 1998. godine, „Arheologija knjaževačkog kraja“ 1988. godine.

Sa druge strane organizovane su i samostalne i kolektivne izložbe brojnih umetnika, a posebno mesto zauzimaju izložbe knjaževačkih autora, poput izložbi slika Sime Žikića, Radiše Milivojevića Pikasa, Nenada Corelja, Dragoša Jeremića, Darka Dinića i drugih.

Tradicionalne izložbe i programi

Zavičajni muzej stalno je razvijao i prilagođavao svoj program i aktivnosti u skladu sa novim tendencijama u muzeologiji i potrebama publike i građana. Tako je, pre 20 godina od strane zaposlenih u muzeju, pre svega etnologa Dušice Živković i ugledne knjaževačke porodice Mihajlović, nekadašnjih vlasnika prve privatne knjižare Pergam u Knjaževcu nakon 1948. godine, inicirana jedna, kako se u proteklih 20 godina pokazalo, za grad veoma značajna manifestacija kulture – Dečiji likovni salon Sv. Sava. Dečiji likovni salon iniciran je sa idejom da se kod dece podstakne kreativnost, da se razvije sposobnost likovnog izražavanja, da umesto nekadašnjeg Svetosvskog bala koji se u gradu održavao početkom XX veka ovaj salon bude mesto i prilika da se talentovana deca knjaževačke opštine nagrade i pomognu u školovanju. Važno mesto predstavljala je i želja za očuvanjem pravoslavne tradicije i ideje Svetosavlja. U proteklih dvadeset godina u Dečijem likovnom salonu Sv. Sava učestvovalo je nekoliko hiljada dece različitog uzrasta kao i stotinu vaspitača, učitelja, nastavnika i profesora. Ustanovljen je sistem nagrađivanja u pet kategorija: predškolci, učenici od 1. do 4. razreda, učenici od 5. do 8. razreda, srednjoškolci i individualni učesnici. Veoma često žiri, sastavljen od predstavnika obrazovnih i vaspitnih ustanova grada, imao je težak zadatak da izdvoji po tri najbolja rada u svakoj od pomenutih kategorija. Zbog toga su ne retko dodeljivane i specijalne nagrade. Mnogi od nagrađenih učesnika Dečijeg likovnog salona Sv. Sava prepoznali su svoj talenat upravo zahavaljujući ovoj manifestaciji i opredelili se za likovnu umetnost. Neki od njih završili su umetničke škole, neki su postali akademski slikari, primenjeni umetnici, arhitekte... U njihovim biografijama Dečiji likovni salon Sv. Sava zauzimaće prvo mesto na listi kolektivnih izložbi na kojima su učestvovali kao i na listi osvojenih nagrada. Potvrdu za to predstavlja katalog koji od samog početka prati izložbu. U katalogu pored imena članova žirija i liste nagrađenih dečijih likovnih radova u pomenutim kategorijama, postoji i lista izloženih radova koja predstavlja širi izbor među radovima pristiglim na konkurs koji se svake godine raspisuje u decembru. Dečiji likovni salon Sv. Sava je svojim trajanjem i kvalitetom potpuno opravdao svoje postojanje. Ipak, on se nužno i razvijao, menjao u saglasnosti sa aktuelnim trendovima, potrebama novih generacija i razvojem likovnih tehnika i materijala. Jednu od novosti predstavlja poseban konkurs koji se raspisuje u okviru salona, koji je u potpunosti u skladu sa njegovom osnovnom koncepcijom očuvanja tradicije, a koji je inicirala kustos istoričar umetnosti Milena Milošević Micić. Radi se o konkursu za najlepši slavski kolač koji se odnosi, kako na decu tako i na građanstvo. Ovaj konkurs, kako se vremenom pokazalo, bio je uvod u nastavu tradicije i veronauke. Danas je u svakom godišnjem planu učitelja i nastavnika u Knjaževcu. Zna se da se konkurs za najlepši slavski kolač završava najkasnije do 24.01. tekuće godine. U toku proteklih dvadeset godina Dečiji likovni salon Sv. Sava  bio je i manifestacija kulture koja je imala pored gradskog i regionalni, republički, čak i međunarodni karakter. Već dvadeset godina Dečiji likovni salon Sv. Sava otvara se 27.01. u 13 časova.

Još jedna kulturna manifestacija ustanovljena pre dvadeset godina od strane mladih knjaževčana, entuzijasta, ljubitelja umetnosti i kulture, ljudi otvorenog srca i uma uz podršku zaposlenih u Zavičajnom muzeju Knjaževac i danas zauzima važno mesto u kulturnom životu grada. Okosnicu cele priče činili su: Suzana Vasiljević, Goran Milosavljević, Marina Novaković, Saša i Aneta Zorić, Saša Milkić, Goran Jovanović i mnogi dr. Reč je o Večeri otvorenog srca – Danu ljubavi i vina, izložbi  knjaževačkih likovnih stvaralaca koja se priređuje povodom obeležavanja 14.02. dana Sv. Trifuna i Sv. Valentina. Pomenuta manifestacija sažima i miri paganske elemente, narodnu tradiciju i hrišćansku religiju, na onaj način na koji oni već postoje i funkcionišu u svakodnevnom životu, ne ističući značaj ni jednog od njih. U skladu sa tim nekada je ovo veče pratio i maskenbal, koji se danas realizuje na nivou grada u organizaciji Gimnazije u Knjaževcu, namenjen srednjoškolcima i starijim osnovcima. On predstavlja daleki odjek Dionisovih bahanalija, tragove paganske kulture, dok je u hrišćanskoj kulturi to period poklada – karnevala od Bogojavljenja do „masnog utorka“ kada počinje uskršnji post. Jasno je da običaj nalaže da sve ove aktivnosti prati muzika, tako je odmah ustanovljeno da se i Veče otvorenog srca mora oplemeniti kvalitetnom muzikom. Ta odgovorna dužnost obično pripadne nekom od brojnih knjaževačkih bendova, mada je bilo gostiju i iz drugih gradova poput nastupa VIS Doktori iz Zaječara. Ipak, najveću zaslugu što se tiče muzike imaju svakako Saša Zorić i Goran Jovanović, Dragan Ilić Spaček i njihovi brojni prijatelji. A kako bi pokazali da su otvorenog srca, Zavičajni muzej Knjaževac i knjaževačka publika ugostili bi svake godine jednog ili više uvaženih gostiju koji bi sa prisutnima razmenili mišljenje o značaju i poreklu ovih praznika, mestu koje ljubav zauzima u našim životima, o tome koje vrste ljubavi postoje, kako ljubav pokazujemo i delimo sa drugima itd. Zbog toga je ova manifestacija često bila osporavana ili bojkotovana od pojedinih sugrađana. Uvaženi gosti Večeri otvorenog srca bili su brojni kulturni poslenici, glumci, profesori univerziteta, političari, pesnici, slikari itd. Bili su to: prof Vlada Stanković, Raša Popov, Milan Lane Gutović, pokojni dr Zoran Đinđić, Aleksandar Aca Blatnik, dr Sreten Petković, dr Goran Maksimović, dr Nedeljko Bogdanović, Jakša Dinić, Svetozar Tozi Vlajković, dr Aleksandar Bošković, dr Petar Paunović, Sima Gušić, Milica Ivanović, Ljiljana Tešanović i mnogi drugi značajni ljudi iz sveta kulture, nauke i umetnosti. I Veče otvorenog srca se u toku godina menjalo. Polako su u izložbeni prostor muzeja počeli da ulaze i novi mediji. Mlađe generacije okrenule su se novim tehnikama, njihov se način izražavanja menjao u skladu sa aktuelnim trendovima. Javlja se niz mladih grafiti stavralaca, strip crtača, dizajnera. Sve je više zastupljena i digitalna fotografija, mnoštvo video radova i muzičkih spotova, reklama, generalno kombinacije različitih medija. Broj izlagača je svake godine različit, a njihova starosna dob je poput publike Politikinog zabavnika - od 7 do 107. Veče otvrorenog srca ima svoj zaštitni znak. To je plakat pod nazivom Zaljubljeni koji je za potrebe realizacije ove manifestacije naslikao u kombinovanoj tehnici Dragoljub Sandić, priznati knjaževački grafički dizajner i umetnik. U poslednjih par godina organizuje se i degustacija knjaževačkih domaćih vina i njihovo ocenjivanje kao i izbor najzaljubljenijeg para u publici.