Arheo-etno park Ravna

Selo Ravna nalazi se 8km severno od Knjaževca, na jugoistočnim padinama Tupižnice.

contentmap_module
Osnovne informacije

Arheo-etno park nalazi se u Ravni 8 km severno od Knjaževca u dvorištu stare seoske škole. Najstarije kuće u selu sagrađene su početkom dvadesetog veka, a zgrada škole je izgrađena 1906. godine. Blizina antičkog utvrđenja Timacum Minus uticala je da se u ovom selu smesti Arheo-etno park. Izgradnja je započeta je 1977, a zvanično otvoranje bilo je 1989. godine.

Osnovna zamisao je prikazivanje značajnih arheoloških nalaza sa lokaliteta Timacum Minusa u okviru arheološke postavke u zgradi škole i u Lapidarijumu, ali i upoznavanje sa istorijatom arheoloških istraživanja obližnjeg lokaliteta. Cilj je i da se ilustruje ambijent patrijarhalne seoske zajednice XIX veka timočkog kraja sa stambenim i privrednim zgradama. Etno-park čine kuća iz Gornje Kamenice u čijem je podrumu formiran Muzej knjaževačkih vina sa vinotekom, kuća iz Berčinovca, ambar iz Belog Potoka i kazanica za pečenje rakije sa lulom od “trešnjevog” drveta iz Pričevca.

Ovakav način izlaganja omogućio je da se sačuva dugogodišnje iskustvo i domet narodnog graditeljstva, ali i ostvarenje neposrednog kontakta posetioca sa predmetima. Posetioci su u mogućnosti da se upoznaju sa tradicionalnom kulturom stanovanja i objektima narodne arhitekture ovog kraja. U poslednjih deset godina Arheo-etno park dopunjen je još jednim objektom izgrađenim po uzoru na kuću “Gazdića” iz sela Radičevac na Staroj planini u kojoj se, pored manje sale za konferencije i degustacije tradicionalne trpeze, vina i rakija knjaževačkog kraja, nalazi i informativni turistički centar sa suvenirnicom. U okviru parka formirana je i radionica za izradu tradicionalne grnčarije sa replikama antičke i tradicionalne grnčarske peći. U prostoru stare seoske škole napravljena je i opremljenja konzervatorska laboratorija. Arheo-etno park, pored različitih obrazovnih i kreativnih programa, organizovanja radionica, pruža mogućnost smeštaja i organizacije različitih skupova, kulturno-turističkih i obrazovnih programa kao i naučno-istraživačkih kampova.

Lapidarijum

U sklopu Arheo-etno parka u Ravni, desno od ulaza u park, formiran je lapidarijum rimskih kamenih spomenika pronađenih prilikom arheoloških istraživanja utvrđenja Timacum Minusa u periodu od 1975. do 1990. godine. Oni su najvećim delom pronađeni na samom utvrđenju ili su dobijeni na poklon od meštana. Uglavnom su zastupljeni nadgrobni spomenici, počasni spomenici i žrtvenici. Oni su veoma važan i pouzdan izvor za proučavanje i poznavanje vojnih, administrativnih, etničkih, društvenih, kulturnih i verskih zbivanja o kojima, osim šturih podataka u zapisima ili još nedovoljnim arheološkim nalazima, nema dovoljno podataka. Spomenici se sastoje od zabata, reljefnog i natpisnog polja, sokla i usadnika. Nadgrobni spomenici najčešće su ukrašeni floralnim motivima. Česta je predstava vinove loze koja simboliše veru u novi život, večito obnavljanje, novo rađanje. U natpisnom polju stoje osnovni podaci o pokojniku. U reljefnom polju obično je predstava pokojnika ili pokojnika sa članovima porodice. Jedan broj rimskih nadgrobnih spomenika iz Ravne nalazi se u Nišu, u lapidarijumu na Niškoj tvrđavi.

Lapidarijum i bunar

Žrtvenici

U lapidarijumu se nalazi žrtvenik iz II veka koji je posvećen Dijani, boginji lova, zaštitnici životinja i šuma. Žrtvenik potvrđuje poštovanje kulta boginje Dijane na prostoru ravanskog utvrđenja. Ova boginja bila je i zaštitnica srebronosnih rudnika. Ova njena uloga uklapa se u sliku života utvrđenja, čija je privredna osnova rudarstvo i metalurgija. Boginja Dijana je bila kći vrhovnog boga Jupitera. Poistovećuje se sa grčkom boginjom Artemidom. Poštovana je i kao zaštitnica žena,a u neke od njenih hramova imale su pristup samo žene. Dijana je najčešće predstavljena u kratkoj tunici, sa lukom i strelom, uz pratnju jelena.

Pored žrtvenika koji je posvećen boginji Dijani pronađen je i žrtvenik posvećen bogu Marsu. Pored toga što je bio bog rata, štitio je seosko stanovništvo koje mu se molilo kao zaštitniku plodnih njiva. Pospešivao je plodnost poseda i branio ih od loših vremenskih prilika.

Škola

Na samom ulazu u Arheo-etno park sa leve strane nalazi se škola iz 1906. godine. Danas je unutar škole formirana mala arheološka istraživačka stanica sa dobro opremljenom učionicom za rad i laboratorijom za konzervaciju i istraživački rad. Ova istraživačka stanica služi kao prostor za realizaciju različitih naučno-istraživačkih projekata i za druge obrazovane programe. U hodniku škole izloženi su fragmenti rimskih nadgrobnih spomenika i kamene plastike sa lokaliteta Timacum Minus i drugi arheološki nalazi u okviru manje izložbene postavke. U školi se nalaze i radne prostorije za smeštaj i obradu arheoloških predmeta, kao i spavaone za smeštaj istraživačkih ekipa.

Škola u Arheo-etno parku u Ravni

Objekti narodnog graditeljstva

„Velika kuća” izgrađena je po uzoru na seosku kuću iz Gornje Kamenice podignutu krajem XIX veka. Pripada moravskom tipu sa podužnim tremom sa lukovima i „ćoškom”. Na spratu kuće su tri prostorije: „iža“ - kuhinja sa ognjištem u sredini, devojačka soba ili „mladoženjci“ koja je služila za pripremu miraza ili prvu bračnu noć, i „golema soba“ koja je predstavljala gostinjsku sobu. U „golemoj sobi” su izloženi predmeti od tekstila, proizvodi domaće tekstilne radinosti, delovi narodne nošnje, tradicionalna grnčarija i predmeti za preradu vune. Kod starijeg tipa ovih bondručara javlja se ravan trem, dok se kod razvijenog tipa javljaju i lukovi na drvenom tremu, koji su prepoznatljiv arhitektonski element moravske kuće. Krovni pokrivač je od ćeramide koja pokriva drvenu konstrukciju. U staroplaninskom kraju je ponekad bio od pruća ili dasaka, ređe od kamena. Za timočke kuće moravskog tipa karakterističan je i dimnjak/odžak veoma zdepastog oblika sa poklopcem, koji se naziva „badža“. U donjem delu kuće nalazi se vinski podrum sa vinotekom knjaževačkih vina. Arheo-etno park sa obližnjim vinarijama knjaževačkog kraja i Zavičajni muzej Knjaževaca uključeni su u zvaničnu vinsku rutu “Putevi vina” Srbije.

Kuća iz Gornje kamenice

Ognjište kuće iz Berčinovca

„Mala kuća” nastala je krajem XIX veka, a preneta je u Arheo-etno park u Ravni iz sela Berčinovac. Sagrađena je od originalnih elementata u bondruku sa podužnim tremom od autentičnog materijala na tradicionalan način. Unutrašnjost kuće podeljena je na dve prostorije, na „ižu“ sa ognjištem i „golemu“sobu. Rekonstruisan je enterijer kuće sa autentičnim predmetima iz skromnog porodičnog života koji su služili za svakodnevnu upotrebu. Enterijer je obogaćen proizvodima lokalnih zanatlija i rukotvorinama koje su napravile ruke veštih seljaka.

U Arheo-etno parku nalazi se objekat podignut po uzoru na kuću „Gazdića“ iz staroplaninskog sela Radičevac. Pripada moravskom tipu i predstavlja vredan primer narodnog graditeljskog umeća. U prizemlju kuće je solidno opremljena sala za konferencije i kulturno-turističke i obrazovne programe koji se ovde organizuju tokom cele godine, suvenirnica i informativni centar za posetioce. Na spratu se nalaze drveni trem za odmor i smeštajni kapacitet namenjen članovima istraživačkih ekipa, kao i turistima.

Kuća Gazdića

Ambar iz Belog Potoka

U okviru Arheo-etno parka nalazi se i ambar, jedini privredni objekat, karakterističan za knjaževački kraj. Ambar ima podrum i koš, prenesen je iz sela Beli Potok i potiče iz XIX veka. Podeljen je na „preseke“, odeljak za smeštaj žitarica, a sam podrum sa stubovima ima više namena za smeštaj alata, vina i sl.

U slobodnom prostoru pored ambara izloženi su predmeti koji pripadaju seoskom domaćinstvu, a sve ređe se nalaze u upotrebi: kočije, ralo, saonice, „trmke“ za pčele, kazan za pečenje rakije iz Pričevca sa lulom od trešnjinog drveta.

Muzej vina

U podrumu „Velike kuće” priređen je izložbeni prostor koji govori o vinarstvu ovog kraja. On sadrži sprave korišćene za dobijanje i čuvanje vina (posude, mezure, sprave za preradu grožđa i pripremu vina, vinoteku knjaževačkih vina i dr.) kao i foto-dokumentaciju koja govori o dugoj tradiciji vinogradarstva i vinarstva ovog kraja. Na osnovu turskih izvora, posebnih taksi i statusa koje je knjaževački kraj imao unutar Vidinskog pašaluka, znamo da je još i tokom perioda turske vlasti ovaj kraj bio poznat po autohtonim sortama grožđa, odnosno vina. U pivnici su izloženi proizvodi i stara burad i sprave PPK „DžERVIN“ kao pokrovitelja ove izložbe.

Muzej vina

Centar za razvoj tradicionalnog grnčarstva i očuvanje starih zanata

U prostoru Arheo-etno parka u Ravni nalazi se radionica tradicionalnog grnčarstva, prostor opremljen sredstvima UNICEF-a, Ministrarstva kulture i informisanja Republike Srbije i SO Knjaževac u cilju očuvanja i promovisanja tradicionalnih grnčarskih tehnika knjaževačkog kraja. Ovde se organizuju Letnje škole tradicionalnih zanata namenje omladini, studentima, umetnicima i muzejskim stručnjacima u saradnji sa Centralnim institutom za konzervaciju iz Beograda. Pored radnog prostora, tradicionlane opreme i alata za izradu grnčarije, ovde se nalazi i replika antičke grnčarske peći izrađena u saradnji sa arheolozima i tradicionalnim majstorima iz Španije u okviru projekta podržanog od strane Španskog kulturnog centra Sevrantes u Srbiji, Univerziteta u Granadi i Ministartsva kulture i informisanja Republike Srbije. Pored replike antičke peći izrađena je i tradicionalna grčnarska peć korišćena u knjaževačkom kraju. Radni prostor dopunjuju i savremena oprema i alati, ali i mali izložbeni prostor gde su prikazani predmeti uređeni u toku letnjih škola. U Arheo-etno parku u Ravni izrađuju se i suveniri izrađeni od vune u tehnici dvopređnog pletenja i tkanja.